Planowanie farmy wiatrowej wymaga dokładnej analizy otoczenia, w tym zimowisk nietoperzy, które decydują o przetrwaniu nietoperzy w tym trudnym dla nich okresie. Ich nieuwzględnienie może doprowadzić do poważnych, często nieodwracalnych strat ekologicznych.
Zimowisko nietoperzy to miejsce, w którym nietoperze spędzają zimę w stanie hibernacji, co pozwala im przetrwać miesiące, gdy owady – ich główne źródło pożywienia – występują w zbyt małej liczbie. Podczas hibernacji nietoperze obniżają temperaturę ciała, spowalniają akcję serca i metabolizm, oszczędzając zgromadzone w ciele zapasy tłuszczu (które przed zimą stanowią nawet do 30% masy ciała!). W strefie umiarkowanej, takiej jak Polska, jest to niezbędna strategia przetrwania, ponieważ niedobór pokarmu może trwać wiele miesięcy. Ze względu na swoje znaczenie, wiele zimowisk jest objętych ochroną na mocy Dyrektywy Siedliskowej UE, a część z nich ma status obszarów Natura 2000 wyznaczonych specjalnie dla ochrony populacji nietoperzy.
Nocek rudy zimujący w ceglanej piwnicy, Ambiens 2025
Nieużywana ceglana piwnica, potencjalne zimowisko nietoperzy, Ambiens 2025
Idealne zimowisko zapewnia stabilne, chłodne warunki, zwykle tuż powyżej zera, najczęściej w zakresie od 0 – 10 °C. Warunki te muszą pozostawać stałe, ponieważ nagłe zmiany temperatury mogą przedwcześnie wybudzić nietoperze i zmusić je do zużycia niezbędnych rezerw energetycznych. Równie ważna jest wysoka wilgotność, często przekraczająca 85%, która zapobiega odwodnieniu. W Polsce zimowiska występują w różnych środowiskach, zarówno naturalnych, jak i sztucznych. Do najczęstszych należą jaskinie wapienne, opuszczone kopalnie, stare fortyfikacje i podziemne tunele, które zapewniają wymagany stabilny mikroklimat. Zimowiskami mogą być także stare piwnice, lodownie i bunkry, a niektóre nietoperze korzystają z rozpadlin skalnych czy głębszych dziupli drzew – różne schronienia przyciągają różne gatunki w zależności od ich wielkości, wilgotności i temperatury.
Kontrola zimowisk w ramach badań przedinwestycyjnych jest szczególnie trudna. Wiele z nich to niewielkie, ukryte obiekty, często położone głęboko pod ziemią, do których dostęp może być utrudniony. Część zimowisk może być wykorzystywana jedynie przez kilka osobników i łatwo je przeoczyć, zwłaszcza poza okresem zimowym, gdy nietoperze są nieobecne lub trudne do wykrycia. Część może mieścić się w prywatnych budynkach, do których nie ma dostępu. Dodatkowym utrudnieniem są ograniczenia sezonowe – kontrole muszą być prowadzone w terminach, które pozwalają na rzetelną ocenę, a jednocześnie nie powodują niepokojenia zimujących nietoperzy (w styczniu lub lutym). Niepełne dane oraz mobilność populacji sprawiają, że wokół planowanej inwestycji mogą znajdować się wcześniej nieznane zimowiska, co wymaga dokładnych wizji terenowych oraz zaangażowania mieszkańców, kluczowych do wykonania pełnej oceny oddziaływania farm wiatrowych na nietoperze.
Dlatego rzetelna identyfikacja zimowisk jest niezbędna, aby farmy wiatrowe powstawały w sposób bezpieczny dla przyrody i zgodny z zasadami zrównoważonego rozwoju.