Niezależnie od kategorii i rodzaju finansowanej inwestycji oraz od zakresu wykonanej oceny środowiskowej i społecznej projektu, wiele międzynarodowych instytucji finansowych (m.in. Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBRD), Międzynarodowa Korporacja Finansowa (IFC), Europejski Bank Inwestycyjny (EIB)) zawiera w swoich wytycznych wymóg przygotowania Planu Zarządzania Środowiskowego i Społecznego (ang. Environmental and Social Management Plan, ESMP).
Opracowanie efektywnego ESMP stanowi jeden z głównych wymogów środowiskowych i społecznych na cały okres trwania projektu. Dokument sporządzany jest w celu opracowania planów działań minimalizujących negatywne oddziaływania zidentyfikowanych zagrożeń środowiskowych i społecznych, przedstawienia struktur zarządzania, wymaganych zasobów czy sporządzenia harmonogramu działań. ESMP może stanowić nadrzędny dokument, który składa się z zestawu planów zarządzania, procedur i praktyk oraz określa kierunki opracowania kompletnego zestawu dokumentacji niezbędnej do realizacji projektu.
Zgodnie z wytycznymi instytucji finansowych, oprócz wyszczególnienia środków i działań, ESMP powinien także zawierać dodatkowe informacje pozwalające uzyskać odpowiedzi, m.in. na pytania:
- w jaki sposób weryfikowana będzie zgodność działań z przygotowanym Planem?
- czy będzie prowadzony monitoring w celu weryfikacji skuteczności zastosowanych środków?
- jakie procesy zostaną wdrożone w sytuacji, gdy wymagane będą działania naprawcze?
Poprawnie opracowany ESMP stanowi podstawę ku temu by inwestycja została zrealizowana zgodnie nie tylko z wymogami Pożyczkodawców, ale i również z polską i europejską legislacją oraz z dobrą międzynarodową praktyką. Plan ten adresuje również wszelkie wymagania i obowiązki zawarte w środowiskowych pozwoleniach (w przypadku Polski – w Decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach) oraz w Społeczno-Środowiskowym Planie Działania (Environmental and Social Action Plan, ESAP), m.in. wskazując na konieczność opracowania dodatkowej dokumentacji, np. Planu Zarządzania Bioróżnorodnością (ang. Biodiversity Management Plan – artykuł na temat tego dokumentu znaleźć można na Blogu https://ambiens.pl/pl/blog/biodiversity-management-plan-jeden-z-kluczowych-dokumentow-w-ramach-esms/), Planu Zaangażowania Interesariuszy (ang. Stakeholder Engagement Plan – https://ambiens.pl/pl/blog/plan-zaangazowania-interesariuszy-narzedzie-do-budowania-i-utrzymania-akceptacji-spolecznej-dla-projektow-oze/ ), czy Procedury postępowania w przypadku przypadkowego odkrycia (ang. Chance Find Procedure).
Niezwykle ważne jest opracowanie ESMP na możliwie jak najwcześniejszym etapie realizacji projektu, gdyż z reguły wiele środków i działań zidentyfikowanych w tym dokumencie realizowane jest przez wykonawców, stąd też konieczne może być jak najszybsze włączenie wymogów ESMP do warunków umów. Jest to tzw. „żywy dokument” wymagający regularnego monitorowania, zaś w sytuacjach, gdy zidentyfikowane zostaną nowe potencjalne ryzyka, wystąpią istotne zmiany projektowe bądź zmieni się etap projektu (np. z etapu budowy na etap eksploatacji), wymagać on może aktualizacji by odpowiednio zaadresować skutki wynikające z tych czynników. ESMP nie powinno być sformułowane ogólnikowo, należy bowiem w sposób konkretny i szczegółowy opisać poszczególne działania i powiązane z nimi informacje.
