Kolizje ptaków z elektrowniami wiatrowymi należą do jednych z największych wyzwań związanych z rozwojem branży OZE w kontekście oddziaływania inwestycji na środowisko. Podczas realizacji licznych projektów oraz procedur OOŚ konsekwentnie poszukujemy innowacyjnych sposobów ograniczania negatywnego wpływu farm wiatrowych na przyrodę i dlatego też aktywnie uczestniczymy w licznych krajowych oraz międzynarodowych konferencjach. Jednym z takich wydarzeń była 8. Konferencja poświęcona energetyce wiatrowej i jej wpływowi na dziką przyrodę we Francji (https://ambiens.pl/pl/blog/zespol-ambiens-na-8th-conference-on-wind-energy-and-wildlife-impacts-w-montpellier/), gdzie nasz zespół zaktualizował i poszerzył dotychczasową wiedzę o metodzie minimalizującej polegającej na malowaniu wybranych elementów elektrowni – najczęściej łopat – w kontrastowe barwy.
Celem tego zabiegu jest zwiększenie widoczności obracających się łopat dla ptaków, które często nie dostrzegają ich w czasie lotu z powodu tzw. efektu rozmycia ruchu (ang. motion smear), który powoduje, że szybko poruszające się łopaty tworzą w polu widzenia zwierzęcia niemal jednolitą, trudną do zauważenia powierzchnię. Pomysł ten, chociaż pojawiający się w publikacjach już od dawna, zyskał rozgłos dopiero w 2020 roku dzięki badaniom norweskich naukowców z wyspy Smøla, którzy odnotowali znaczący spadek liczby kolizji po przemalowaniu turbin. W porównaniu z elektrowniami niepomalowanymi redukcja zderzeń wynosiła aż 70% (May R., Nygård T., Falkdalen U., Åström J., Hamre Ø., Stokke B., 2020, Paint it black: Efficacy of increased wind turbine rotor blade visibility to reduce avian fatalities, Ecology and Evolution, 10(16): 8927-8935).
Elektrownia wiatrowa na farmie wiatrowej Smøla (Norwegia) z pomalowaną na czarno łopatą (May i in. 2020)
Po publikacji wyników z Norwegii, podobne testy przeprowadzono m.in. w Danii, Republice Południowej Afryki i Stanach Zjednoczonych, jednak uzyskane rezultaty nie zawsze były jednoznaczne. W niektórych przypadkach odnotowano wyraźny spadek liczby kolizji, a w innych różnice mieściły się w granicach błędu statystycznego. Wskazuje to, że skuteczność tej metody może być silnie zależna od lokalnych warunków – gatunków obecnych w rejonie farmy, konfiguracji elektrowni wiatrowych, krajobrazu czy pory roku – oraz od zastosowanych wzorów i kolorystyki.
Obecnie za najkorzystniejsze uważa się stosowanie czarnych wzorów. Należy jednak podkreślić, że nie zawsze jest to zgodne z obowiązującymi przepisami, dlatego jako alternatywę można zastosować także kolor czerwony. Ponadto, choć różne wzory mogą oddziaływać odmiennie na poszczególne gatunki to najbardziej uniwersalne pozostają paski.
Różne sposoby malowania elektrowni wiatrowych
Choć koncepcja malowania łopat turbin wydaje się prosta i potencjalnie skuteczna, jej wdrożenie w praktyce wiąże się z szeregiem ograniczeń technicznych i logistycznych. Malowanie istniejących elektrowni wiatrowych jest trudne do realizacji ze względu na wysokość konstrukcji oraz konieczność wstrzymania pracy urządzenia. Wymaga to użycia specjalistycznego sprzętu i często sprzyjających warunków pogodowych. Z tego względu rozwiązanie to jest znacznie łatwiejsze do zastosowania na etapie produkcji lub montażu nowych turbin, niż w przypadku już funkcjonujących instalacji. W praktyce należy również uwzględnić kwestie estetyczne i społeczne. Zmienione kolorystycznie łopaty mogą wpływać na odbiór wizualny krajobrazu, co ma znaczenie w ocenie oddziaływania inwestycji na krajobraz i w procesach uzyskiwania pozwoleń. Co najistotniejsze, wciąż brakuje wystarczających danych, by uznać tę metodę za standardowy i skuteczny element działań minimalizujących.
Montaż elektrowni wiatrowej
Podsumowując, malowanie elektrowni wiatrowych może być wartościowym narzędziem ochrony ptaków, jednak jego skuteczność i zasadność wdrożenia należy każdorazowo ocenić w kontekście lokalnych uwarunkowań przyrodniczych i technicznych. Potrzebne są dalsze, wieloletnie badania, które pozwolą jednoznacznie określić, w jakich warunkach metoda ta przynosi rzeczywiste korzyści dla awifauny. Na bieżąco śledzimy postępy w tej tematyce, łącząc troskę o krajową przyrodę z zasadnością implementacji nowatorskich metod jej ochrony.